روایت یک سنت؛ هفته کتاب در آیینه زمان

شاهرگ زنده فرهنگ؛ هفته کتاب در پیوند تاریخ و فردا

به گزارش ستاد خبری سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، صبح ۲۴ آبان ۱۳۷۸، در حالی که نسیم سرد پاییزی کوچه‌های جماران را پر کرده بود، حسینیه‌ای قدیمی بار دیگر جان گرفت. جماران، خانه خاطره‌های انقلاب و جایگاه سخنان امام خمینی (ره)، این بار نه برای خطابه‌های سیاسی، که برای گشودن صفحه‌ای تازه از فرهنگ و کتاب میزبان شد. افتتاحیه هفتمین دوره هفته کتاب با حضور عطاءالله مهاجرانی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، احمد مسجدجامعی، قائم‌مقام و معاون فرهنگی او و مدیران و نویسندگان بسیاری برگزار شد. انتخاب جماران به‌عنوان محل آغازین این هفته تصادفی نبود؛ قرار گرفتن کتاب در کنار یاد و نام امام(ره)، به‌ویژه در صدمین سال تولد ایشان، پیامی روشن داشت: کتاب همچنان تداوم‌بخش راه انقلاب و اندیشه‌های بنیان‌گذار آن است. پیوند این رویداد با میلاد حضرت مهدی(عج) نیز حال و هوایی معنوی و متفاوت به هفته کتاب بخشید؛ گویی زمان و مکان به هم رسیده بودند تا فرهنگ مکتوب ایران را با تاریخ و باورهای دینی درهم بیامیزند.

خانه کتاب؛ از کتیبه تا تازه‌های نشر

در دل این رویداد، خانه کتاب بار دیگر نقشی محوری بر عهده داشت. افتتاح پایگاه «تازه‌های کتاب» در پانزده استان کشور، گامی بود برای رساندن صدای کتاب به دورترین نقاط و پرکردن فاصله میان پایتخت و شهرستان‌ها. انتشار «کتاب راهنمای ناشران ایران» برای نخستین بار شبکه نشر را به‌طور جامع معرفی می‌کرد و «کارنامه نشر ۱۳۷۷» تصویری روشن از فعالیت‌های یک ساله به دست می‌داد. نرم‌افزار «کتیبه»، کتاب‌شناسی بیست‌ساله جمهوری اسلامی ایران، حافظه‌ای دیجیتال از مسیر نشر بود که پیش‌تر تنها در صفحات پراکنده باقی مانده بود. در کنار این‌ها، «نرم‌افزارهای جامع تفاسیر شیعه» و انتشار مجله «کتاب ماه نشر و نوشتار»، پیوندی میان سنت دینی و فناوری نو برقرار کرد. تجلیل از پدیدآورندگان برگزیده در شانزدهمین دوره جایزه کتاب سال نیز بار دیگر تأکید کرد که نویسندگان و مترجمان، قلب تپنده این حرکت‌اند.

کودکان و نوجوانان؛ امیدهای فردا

یکی از درخشان‌ترین وجوه این هفته، توجه ویژه به نسل جوان‌تر بود. انجمن ناشران کودک و نوجوان با برپایی نخستین نمایشگاه تخصصی کتاب دانش‌آموزی، صحنه‌ای کم‌نظیر آفرید. در همین حال، انجمن نویسندگان کودک و نوجوان با طرح «کتاب‌های ناتمام»، ابتکاری تازه برای تشویق نوجوانان به خلاقیت ارائه داد؛ داستان‌هایی نیمه‌کاره که باید به قلم کودکان و نوجوانان به پایان می‌رسید. چهارمین نمایشگاه بین‌المللی تصویرگران کتاب کودک نیز با حضور آثار هنرمندان داخلی و خارجی، بار دیگر نشان داد که کتاب کودک تنها مجموعه‌ای از کلمات نیست، بلکه جهانی از تصویر، خیال و رنگ است. این توجه به آینده، به نسل تازه‌ای از خوانندگان اعتماد به نفس بخشید.

دانشگاه و نسل جوان؛ قلم‌های تازه

فضای دانشگاهی هم در این هفته سهمی ویژه یافت. نخستین همایش مؤلفان و مترجمان دانشجو برگزار شد و دانشجویان که تا پیش از آن بیشتر در جایگاه مصرف‌کننده آثار بودند، این بار خود را در مقام تولیدکننده دیدند. این همایش حامل پیامی مهم بود: کتاب در مسیر آینده‌اش باید بر شانه‌های همین نسل جوان استوار شود؛ نسلی که قرار بود ادامه‌دهنده حرکت‌های علمی و فرهنگی کشور باشد.

گستره تازه؛ از پزشکی تا نماز

هفته کتاب در این سال ابعادی گسترده‌تر از گذشته به خود گرفت. وزارت بهداشت با برگزاری سومین نمایشگاه بین‌المللی کتب تخصصی پزشکی، بعد علمی و تخصصی را پررنگ کرد. در کنار آن، ستاد نماز جمعه تهران نخستین جشنواره دوسالانه «کتاب نماز» را برگزار کرد تا کتاب به حوزه ایمان و معنویت نیز پیوند بخورد. بدین ترتیب، هفته کتاب نشان داد که فرهنگ مکتوب نه تنها در دانشگاه و بازار نشر، بلکه در محراب و بیمارستان، در علم و دین، حضور و معنا دارد.

تهران؛ قلب پرشور کتاب

پایتخت در آن روزها به صحنه‌ای پرشور بدل شده بود. افتتاح کتابخانه امام خمینی (ره) در هنرستان کار و دانش، تجلیل از کتابداران و خادمان نشر روستایی و نکوداشت استادان دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تنها بخشی از این شور فرهنگی بود. نشست‌های متنوع و نمایشگاه شخصیت حضرت مهدی (عج) و نقد و بررسی کتاب «مقدمه‌ای بر انقلاب اسلامی» نیز نشان داد که تهران در حال تجربه دگرگونی فرهنگی تازه‌ای است.

استان‌ها؛ کتاب در سراسر کشور

هفته کتاب تنها به تهران محدود نماند. در مشهد، دومین نمایشگاه بزرگ ناشران کشور برپا شد و کرمان میزبان ششمین دوره کتاب سال خود بود. لرستان با چهل‌ویکمین نمایشگاه کتاب استانی، یکی از فعال‌ترین استان‌ها شد. در استان مرکزی، برنامه‌ای عظیم شکل گرفت: پانصد نمایشگاه کتاب در پانصد روستا و تجهیز صد کتابخانه روستایی، که نشان‌دهنده حرکت کتاب به سمت عدالت فرهنگی بود. یزد با افتتاح مرکز تازه‌های کتاب به این جریان پیوست و قم با برگزاری نخستین دوره «کتاب سال ولایت» نقش دینی و علمی خود را تثبیت کرد.

تقویم ۹ ‌روزه کتاب

این دوره از همه طولانی‌تر بود و ۹روز ادامه یافت.

۲۴ آبان: کتاب و کتابخوانی
۲۵ آبان:‌ کتاب و دانش آموز
۲۶ آبان: کتاب و خادمان نشر
۲۷ آبان: کتاب، کتابخانه و کتابدار
۲۸ آبان:‌ کتاب و اطلاع‌ رسانی
۲۹ آبان:‌ کتاب، انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره)
۳۰ آبان: کتاب و روستا
۱ آذر:‌ کتاب و دانشجو
۲ آذر: کتاب و انتظار

این گسترش، نشان می‌داد که کتاب باید با همه جامعه پیوند بخورد؛ از کودک تا دانشجو، از روستا تا خانواده، از تاریخ تا آینده.

تصویری از باغ دانایی

پوستر این دوره، گل‌های درشت و رنگارنگی را بر زمینه‌ای سبز و خاکی نشان می‌داد. ساده بود، اما استعاره‌ای ژرف داشت: کتاب باغی است که هر برگش می‌تواند به گلی تازه بدل شود. همان‌گونه که طبیعت در هر فصل دوباره جان می‌گیرد، کتاب نیز می‌تواند در هر نسل زندگی تازه‌ای ببخشد. نبود عناصر پیچیده و انتخاب طرحی مینیمال، به این پیام قوت بیشتری بخشید.

 دانایی و انتظار در کنار هم

هفتمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران بیش از هر دوره‌ای بر پیوند فرهنگ با دین و جامعه تأکید داشت. از جماران تا روستاها، از نرم‌افزارهای نوین تا تصویرگری کودک، همه نشانی بود از این حقیقت که کتاب همچنان شاهرگ زنده فرهنگ ایران است. این دوره به یاد آورد که دانایی هدیه‌ای است که با کتاب به جامعه منتقل می‌شود و انتظار، امیدی است که بر صفحات آن زنده می‌ماند.