ایرنا بررسی کرد؛ آتش‌بس و مذاکراتی که بر مبنای طرح ١٠ ماده‌ای ایران شکل خواهد گرفت

ایران و ایالات متحده بامداد امروز (چهارشنبه ١٩ فروردین‌ماه) و پس از گذشت ۴٠ روز از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهم اسفندماه سال گذشته، برای توقف درگیری به مدت ٢ هفته و آغاز مذاکرات برای خاتمه جنگ توافق کردند.

این روند در حالی شکل گرفت که ساعاتی مانده به پایان ضرب‌الاجل مورد ادعای دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده برای آنکه در صورت عدم بازگشایی تنگه هرمز، تمامی زیرساخت‌های انرژی ایران را مورد هدف قرار دهد، شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان با انتشار پیامی در شبکه ایکس نوشت: «تلاش‌های دیپلماتیک برای حل و فصل مسالمت‌آمیز جنگ جاری در خاورمیانه به طور پیوسته، قوی و قدرتمند در حال پیشرفت است و این پتانسیل را دارد که در آینده نزدیک به نتایج اساسی منجر شود.»

وی افزود: «برای اینکه دیپلماسی مسیر خود را طی کند، من صمیمانه از رئیس جمهور ترامپ درخواست می‌کنم که مهلت را به مدت دو هفته تمدید کند. پاکستان، با تمام وجود، از برادران ایرانی می‌خواهد که تنگه هرمز را به مدت دو هفته به عنوان نشانه‌ای از حسن نیت باز کنند. ما همچنین از همه طرف‌های درگیر می‌خواهیم که به مدت دو هفته در همه جا آتش‌بس را رعایت کنند تا دیپلماسی بتواند به پایان قطعی جنگ، به نفع صلح و ثبات بلندمدت در منطقه، دست یابد.»

رئیس‌جمهور آمریکا نخستین بار در ۲۱ مارس، به اصطلاح اولتیماتوم صریح خود را صادر کرد و به ایران ۴۸ ساعت فرصت داد تا «تنگه هرمز را به طور کامل باز کند» و تهدید کرد که اگر تهران به خواسته‌های او عمل نکند، تأسیسات انرژی ایران را «از بزرگترین تأسیسات» نابود خواهد کرد.

تنها دو روز بعد، در ۲۳ مارس، واشنگتن ظاهراً عقب‌نشینی کرد و ترامپ از «مذاکرات سازنده» با ایران خبر داد و ادعا کرد به پنتاگون دستور داده است هرگونه حمله به نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی ایران را به مدت پنج روز به تعویق بیندازد.

همزمان با سقوط بازارهای مالی آمریکا و سقوط شدید سهام در وال استریت، ترامپ بار دیگر ضرب‌الاجل خود را ۱۰ روز به تعویق انداخت و این بار آن را به ۶ آوریل ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا موکول کرد. وی بار دیگر برای ٢۴ ساعت این به اصطلاح ضرب الاجل را تمدید کرد تا در نهایت آخرین ساعات منتهی به تهدید، شاهد نقش‌آفرینی میانجیگرانی باشیم که به اعتقاد بسیاری از ناظران، با خواست شخص رئیس‌جمهور آمریکا وارد این پروسه شدند.

متعاقب این پیام، یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفت که «تهران با دیدی مثبت درخواست پاکستان برای آتش‌بس دو هفته‌ای را بررسی می‌کند.» و کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید نیز به آکسیوس گفت: «رئیس جمهور از این پیشنهاد مطلع شده است و پاسخی دریافت خواهد شد.»

ساعاتی پس از آنکه تهران و واشنگتن، دریافت پیشنهاد توقف درگیری از سوی اسلام‌آباد را تایید کردند و در حالی که اخبار میدان حکایت از تبادل آتش قابل توجهی داشت، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در حساب تروث سوال نوشت: «بر اساس گفتگوهایی که با نخست وزیر، شهباز شریف و فیلد مارشال عاصم منیر از پاکستان داشتم و در آن از من درخواست کردند که نیروی مخربی که امشب به ایران اعزام می‌شود را متوقف کنم و مشروط به اینکه جمهوری اسلامی ایران با بازگشایی کامل، فوری و ایمن تنگه هرمز موافقت کند، من با تعلیق بمباران و حمله به ایران به مدت دو هفته موافقت می‌کنم. این یک آتش‌بس دو طرفه خواهد بود! دلیل انجام این کار این است که ما قبلاً به تمام اهداف نظامی رسیده‌ایم و از آنها فراتر رفته‌ایم و بسیار به توافق قطعی در مورد صلح بلندمدت با ایران و صلح در خاورمیانه نزدیک هستیم. ما یک پیشنهاد ۱۰ ماده‌ای از ایران دریافت کردیم و معتقدیم که این یک مبنای عملی برای مذاکره است. تقریباً تمام نکات مختلف اختلاف گذشته بین ایالات متحده و ایران مورد توافق قرار گرفته است، اما یک دوره دو هفته‌ای امکان نهایی شدن و به سرانجام رساندن توافق را فراهم می‌کند. از طرف ایالات متحده آمریکا، به عنوان رئیس جمهور، و همچنین به نمایندگی از کشورهای خاورمیانه، باعث افتخار است که این مشکل بلندمدت در آستانه حل و فصل است.»

در این میان با توجه به آنکه یکی از ابهامات پیشنهاد توقف درگیری از سوی نخست‌وزیر پاکستان، موضع رژیم صهیونیستی در قبال این طرح و البته نگرانی از نقش مخرب این رژیم در هر طرح صلحی وجود دارد، یک مقام کاخ سفید به آکسیوس گفت که «اسرائیل با آتش‌بس موافقت کرده و حملات خود به ایران را نیز به مدت دو هفته به حالت تعلیق در خواهد آورد.»

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز پس از پیام رئیس‌جمهور آمریکا و پذیرش طرح تهران به عنوان «مبنای عملی برای مذاکره»، در پیامی به نمایندگی از شورای عالی امنیت ملی درباره آتش‌بس شکل‌ گرفته میان ایران و آمریکا نوشت: «از برادر عزیز جناب شهباز شریف، نخست وزیر محترم پاکستان و جناب فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده محترم ارتش پاکستان به خاطر تلاش های خستگی ناپذیر ایشان برای خاتمه جنگ در منطقه تشکر و قدردانی می کنم.»

وزیر امور خارجه ادامه داد: «در پاسخ به درخواست برادرانه نخست وزیر پاکستان مندرج در توییت ایشان، و با توجه به درخواست امریکا برای مذاکره در پیشنهادات ۱۵ بندی آن کشور، و اعلام رییس جمهور امریکا مبنی بر پذیرش کلیات پیشنهادات ۱۰ بندی ایران به عنوان مبنای مذاکره، بدینوسیله از طرف شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام می کنم:

۱. چنانچه حملات به جمهوری اسلامی ایران متوقف شود، نیروهای مسلح قدرتمند ما نیز حملات دفاعی خود را متوقف می کنند.

۲. به مدت دو هفته تردد امن در تنگه هرمز در هماهنگی با نیروهای مسلح ایران و با نظرداشت محدودیت های فنی موجود مقدور خواهد بود.»

و در نهایت نیز نخست‌وزیر پاکستان با اعلام این خبر که «جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، به همراه متحدانشان، با آتش‌بس فوری در همه جا، از جمله لبنان و جاهای دیگر، موافقت کرده‌اند که از همین لحظه لازم‌الاجرا است.» نوشت: «من از این اقدام هوشمندانه به گرمی استقبال می‌کنم و عمیق‌ترین قدردانی خود را به رهبری هر دو کشور ابراز می‌کنم و از هیئت‌های آنها دعوت می‌کنم تا در روز جمعه، ۱۰ آوریل ۲۰۲۶، برای مذاکره بیشتر جهت دستیابی به توافقی قطعی برای حل و فصل همه اختلافات، به اسلام‌آباد سفر کنند.

هر دو طرف خرد و درک قابل توجهی از خود نشان داده‌اند و به طور سازنده در پیشبرد آرمان صلح و ثبات مشارکت داشته‌اند. ما صمیمانه امیدواریم که «مذاکرات اسلام‌آباد» در دستیابی به صلح پایدار موفق باشد و مایلیم در روزهای آینده خبرهای خوب بیشتری را به اشتراک بگذاریم!»

پس از انتشار این پیام، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد: « مطابق تدبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای (حفظه الله) و تصویب شورای عالی امنیت ملی، و با توجه به دست بالای ایران و مقاومت در میدان نبرد، و ناتوانی دشمن از اعمال تهدیدهای خود برغم همه ادعاها، و پذیرش رسمی همه مطالبات بحق مردم ایران، تصمیم گرفته شد، برای نهایی کردن جزئیات، مذاکرات در اسلام آباد انجام شود تا ظرف حداکثر ۱۵روز با نهایی شدن جزئیات پیروزی ایران در میدان، در مذاکرات سیاسی نیز تثبیت گردد.»

در بخش پایانی این بیانیه آمده است: «تاکید می شود این به معنای خاتمه جنگ نیست و ایران خاتمه جنگ را تنها زمانی خواهد پذیرفت که با توجه به پذیرش اصول مدنظر ایران در طرح ۱۰ ماده ای، جزئیات آن نیز در مذاکرات نهایی گردد.»

رسانه‌های بین‌المللی بلافاصله پس از اعلام دونالد ترامپ مبنی بر تعلیق حملات به ایران برای دو هفته و تأیید شورای عالی امنیت ملی ایران، این توافق را به عنوان یک «آتش‌بس دوطرفه فوری» و «گام دیپلماتیک ناگهانی» پوشش دادند. سی‌ان‌ان، اکسیوس و رویترز آن را نتیجه میانجی‌گری فشرده پاکستان توصیف کردند که ساعاتی پیش از ضرب‌الاجل ترامپ رخ داد و از تشدید نظامی جلوگیری کرد. این رسانه‌ها تأکید داشتند که توافق بر پایه پیشنهاد ۱۰ ماده‌ای ایران شکل گرفته و هر دو طرف آن را «پایه‌ای قابل اجرا برای مذاکرات» می‌دانند.

الجزیره، گاردین و بی‌بی‌سی نیز در گزارش‌های زنده اولیه خود بر نقش محوری پاکستان تمرکز کردند و آن را «آخرین تلاش موفق دیپلماتیک» برای جلوگیری از فاجعه خواندند. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان بلافاصله دعوت رسمی از هیئت‌های ایران و آمریکا برای مذاکرات مستقیم در اسلام‌آباد (روز جمعه ۱۰ آوریل) صادر کرد و این رسانه‌ها آن را فرصتی برای «توافق اسلام‌آباد» جامع‌تر ارزیابی کردند. بی‌بی‌سی به نقل از منابع منطقه‌ای نوشت که آتش‌بس پیش‌شرط هر گفت‌وگوی معنادار است و پاکستان، ترکیه و مصر در هماهنگی پشت‌پرده نقش داشتند.

واشنگتن‌پست و آسوشیتدپرس در نخستین پوشش‌های خود با احتیاط بیشتری به موضوع پرداختند و اشاره کردند که ایران صراحتاً اعلام کرده «این به معنای پایان جنگ نیست» و فقط آتش‌بس موقتی دو هفته‌ای است. این رسانه‌ها اعلام کردند که هر دو طرف در حال «ادعای پیروزی» هستند؛ ترامپ از دستیابی به اهداف نظامی و پیشرفت به سوی صلح بلندمدت سخن گفت و ایران بر لزوم تضمین‌های دائمی برای عدم حمله مجدد تأکید ورزید.