سالروز یک سوگند؛ آزمونِ دولت پزشکیان در میدان جنگ و معیشت

دو سال از روزی که حکم ریاست جمهوری «مسعود پزشکیان» با امضای رهبر شهید انقلاب اعتبار گرفت و پزشکیان به‌عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران سوگند یاد کرد، می‌گذرد. ۲ سالی که از روز تحلیف تا امروز با بحران‌های بزرگی همراه بوده و دولت چهاردهم از نخستین روزها با یکی از پرچالش‌ترین دوره‌های کشور روبه‌رو شده است.

جنگ، تهدید، فشارهای اقتصادی و نگرانی از اختلال در زنجیره تأمین کالا، بحرزان‌هایی بود که دولت باید همزمان در چند جبهه از آن عبور می‌کرد. آزمونی که مهم‌ترین شاخص موفقیت یا ناکامی آن، نه آمارهای اقتصادی، بلکه تامین معیشت مردم بود.

در این ۲ سال ایران دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه را پشت سر گذاشت و در شرایطی که بسیاری انتظار داشتند با آغاز درگیری‌ها، بازار کالاهای اساسی با کمبود، صف‌های طولانی و حتی نشانه‌هایی از قحطی مواجه شود، آنچه در عمل رخ داد متفاوت بود و شبکه تأمین کالاهای اساسی از کار نیفتاد و فروشگاه‌ها با کمبود اقلام مواجه نشدند.

این موضوع را می‌توان یکی از مهم‌ترین محورهای ارزیابی عملکرد دولت در دو سال فعالیت دانست.

جنگ؛ آزمونی متفاوت برای دولت چهاردهم

دولت پزشکیان در شرایطی آغاز به کار کرد که اقتصاد ایران با تورم بالا، محدودیت‌های خارجی، کسری بودجه و کاهش سرمایه‌گذاری روبه‌رو بود اما آغاز جنگ، معادلات را به‌طور کامل تغییر داد.

همواره نخستین آثار جنگ در بازار کالاهای اساسی با هجوم مردم برای خرید، اختلال در حمل‌ونقل، کاهش تولید، احتکار و در نهایت کمبود کالا بروز و ظهور دارد. به همین دلیل نخستین ماموریت دولت، حفظ آرامش بازار بود.

در همان روزهای ابتدایی، جلسات مستمر ستاد تنظیم بازار، هماهنگی میان وزارتخانه‌های اقتصادی، نظارت بر شبکه توزیع، افزایش ذخایر راهبردی و مدیریت حمل‌ونقل کالا در دستور کار قرار گرفت.

هدف اصلی نیز روشن بود؛ مردم نباید احساس کنند جنگ، زندگی روزمره آنها را مختل کرده است، همین اتفاق هم افتاد و در این دو جنگ قفسه هیچ فروشگاهی خالی نشد. با وجود حمله به زیرساخت‌های نفتی و انفجار انبارهای نفت تهران و کرج، هیچ کدام از جایگاه‌های سوخت کمبود بنزین و گازوئیل نداشتند و روند طبیعی تامین معیشت مردم ادامه داشت.

حتی در اقدامی فوری، با شروع جنگ ۴۰ روزه در اسفند ماه، دولت دستور پرداخت حقوق کارکنان را پیش از پایان ماه صادر کرد.

معیشت؛ مهم‌ترین جبهه جنگ

مسعود پزشکیان در سخنرانی‌ها و جلسات متعدد، بارها تاکید کرد که مهم‌ترین وظیفه دولت در شرایط جنگی، حفظ معیشت مردم است و اجازه داده نخواهد شد تامین کالاهای اساسی دچار اختلال شود.

او همچنین به هماهنگی دستگاه‌های اجرایی برای جلوگیری از ایجاد کمبود و حفظ آرامش بازار اشاره کرد.

در عمل نیز سیاست دولت بر سه محور حفظ جریان تولید، استمرار واردات کالاهای اساسی و کنترل شبکه توزیع استوار شد ...

با وجود جنگ دولت توانست نرخ تورم را تقریبا ثابت نگه دارد. در حالی که تورم بهمن ۴۶.۵ درصد اعلام شده است، تورم در اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با آغاز جنگ ۵۰ درصد بود. در فروردین نیز تورم ۵۰ درصد باقی ماند.

هماهنگی سه قوه؛ تجربه‌ای متفاوت

یکی از ویژگی‌های دوره جنگ، افزایش هماهنگی میان سه قوه بود. پزشکیان در پیام‌ها و سخنان خود از همراهی مجلس و قوه قضائیه قدردانی کرد و این همدلی را یکی از عوامل عبور کشور از شرایط سخت دانست.

محمدباقر قالیباف نیز در پیام خود خطاب به رئیس‌جمهور تأکید کرد که دولت چهاردهم در ایام جنگ در کنار مردم بود تا آثار جنگ بر معیشت آنان، به‌ویژه در تأمین کالاهای اساسی و ثبات داخلی، سایه نیندازد و این موضوع را موفقیتی بزرگ توصیف کرد. همچنین اعلام کرد مجلس در حوزه‌های تقنینی و نظارتی از دولت برای اداره کشور حمایت خواهد کرد.

در سوی دیگر، قوه قضائیه نیز با تمرکز بر برخورد با اخلالگران اقتصادی، محتکران و برهم‌زنندگان امنیت اقتصادی تلاش کرد از ثبات بازار حمایت کند؛ موضوعی که در جلسات مشترک سران قوا نیز مورد بحث و بررسی بود.

اقتصاد جنگ؛ فراتر از میدان نبرد

در ادبیات اقتصادی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تاب‌آوری دولت‌ها در دوران جنگ، حفظ زنجیره تامین کالاهای اساسی است.

در بسیاری از جنگ‌های جهان، نخستین تصاویر ماندگار، صف‌های طولانی خرید نان، سوخت و مواد غذایی است اما در تجربه اخیر ایران، با وجود فشارهای ناشی از جنگ، چنین وضعیتی مشاهده نشد.

فعال بودن فروشگاه‌های زنجیره‌ای، ادامه فعالیت نانوایی‌ها، توزیع مستمر کالاهای اساسی، تامین پایدار سوخت، استمرار حمل کالا از بنادر و فعالیت شبکه لجستیک، از جمله عواملی بود که مانع شکل‌گیری بحران تأمین شد.

تجربه دو سال دولت چهاردهم نشان داد که جنگ فقط در میدان نظامی جریان ندارد. حفظ فعالیت کارخانه‌ها، تداوم حمل‌ونقل، تامین انرژی، استمرار فعالیت بانک‌ها، پرداخت حقوق کارکنان و حفظ جریان تجارت، همگی بخشی از اقتصاد جنگ محسوب می‌شوند.

در چنین شرایطی، دولت همزمان چندین بحران را از امنیت گرفته تا اقتصاد، انرژی، حمل‌ونقل و بازار مدیریت کرد.

انتظارات برای سال سوم

اکنون که دولت وارد سومین سال فعالیت خود می‌شود، انتظارها نیز تغییر کرده است.

اگر در دو سال اول، اولویت اصلی عبور از بحران جنگ و جلوگیری از اختلال در زندگی روزمره مردم بود، در سال سوم مطالبه اصلی جامعه بیش از هر چیز مهار تورم، افزایش اشتغال، رشد سرمایه‌گذاری و تقویت قدرت خرید خواهد بود.

حفظ ثبات بازار در شرایط جنگی دستاورد مهمی به شمار می‌رود، اما مردم انتظار دارند ثبات اقتصادی به بهبود شاخص‌های معیشتی نیز منجر شود.

دو سال پس از انتخاب مسعود پزشکیان، کارنامه دولت چهاردهم بیش از هر چیز با مدیریت شرایط جنگی گره خورده است. مهم‌ترین آزمون این دولت، حفظ آرامش بازار و جلوگیری از اختلال در تامین کالاهای اساسی بود. آزمونی که به‌رغم همه دشواری‌ها، کشور بدون تجربه کمبود کالا و قحطی از آن عبور کرد.